Nie zatracić swojej tożsamości

Do dorocznej nagrody FRDL przyznawanej za szczególne przedsięwzięcia o charakterze kulturowym i kulturotwórczym, które w latach 2006-2009 w wybitny sposób przyczyniły się do wzmocnienia więzi i tradycji lokalnych oraz aktywizacji społeczności jako podstawowych czynników rozwoju samorządności i demokracji lokalnej w Polsce wpłynęło 67 projektów z całej Polski. Na zrealizowanie pomysłu pozyskano środki z zewnątrz, tj. sześćdziesiąt tysięcy złotych z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz pięć tysięcy z Urzędu Marszałkowskiego. Resztę środków dołożyła gmina.

12 marca b.r. w restauracji Villa Foksal w Warszawie sycowianie odebrali swoje wyróżnienie z rąk prezesa FRDL Jerzego Regulskiego. Jak podkreślił przewodniczący kapituły – to dzięki kulturze i tradycji ludzie identyfikują się ze swoim miejscem, wzmacniają się lokalne więzi, a co za tym idzie - buduje się świadomość społeczna. Świetnie to koresponduje z sondą na naszym portalu. Realizowany przez sycowian projekt znalazł uznanie wśród kapituły nagrody, w której  zasiadali m. in. Andrzej Bieńkowski profesor Akademii sztuk Pięknych w Warszawie, Iwo Byczewski członek Rady Fundatorów FRDL (prywatnie mąż Anny Nehrebeckiej) czy Jerzy Stępień wiceprzewodniczący FRDL. Centrum Kultury w Sycowie współdziałając z innymi instytucjami w regionie prowadzi kulturotwórcze działania zmierzające do integracji lokalnej społeczności i odtworzenia tradycji i historii ziemi sycowskiej. Wśród nich znalazło się wydanie publikacji historycznych w ramach projektu „Patriotyzm jutra” oraz europejskie dni dziedzictwa (odtwarzanie dawnych obyczajów i tradycji, z udziałem młodzieży i mieszkańców, ratowanie zabytków itp.). Na prestiżowe wyróżnienie złożyła się praca muzealników, animatorów kultury, regionalistów, ale także nauczycieli i młodzieży szkolnej. Jak podkreśla kierownik muzeum Adam Kocjan – bez ich zaangażowania nie byłoby tego wyróżnienia. Wiedza o swej małej ojczyźnie, wiedza o regionie stanowi doskonałe uzupełnienie i rozszerzenie wiedzy historycznej dzieci i młodzieży, ma więc wartość edukacyjną. Prowadzona jest stała współpraca z gronem historyków i regionalistów z ościennych gmin, muzeum szeroko korzysta z doradztwa i opinii Muzeum Etnograficznego we Wrocławiu,  z dyrektor Elżbietą Berendt, która projekt rekomendowała, na czele. Adam Kocjan podkreśla jej pasję i wieloletnią dobrą współpracę. Nieocenione są kontakty z Towarzystwem Miłośników Sycowa, Towarzystwem Przyjaciół Świętego Marka, sycowskimi parafiami i zespołami, Klubem Seniora, Związkiem Sybiraków, Związkiem Kombatantów czy Hufcem ZHP.

W 2006 r. Centrum Kultury brało udział w realizacji programu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego „Patriotyzm Jutra", pod nazwą „Wspólnota i przestrzeń, tradycja i ludzie Śląsko-Wielkopolskiego pogranicza”. Jego efektem było wydanie publikacji książkowych o wielkim znaczeniu historycznym, przybliżającym skomplikowane dzieje regionu (dawnego powiatu sycowskiego) na przełomie XIX i XX wieku.
Wydawnictwo składało się z następujących pozycji:
•    "Nabożeństwa żałobne", opracowane i wydane po raz pierwszy przez księdza Cyrana i wydane w sycowskiej drukarni w 1845 roku.
•    "Moja miłość się nie zmienia"- biografia oraz zbiór poezji Jana Kowalskiego, ludowego artysty, byłego mieszkańca Wielowsi koło Sycowa.
•    Jerzy Lanc- nauczyciel; biografia wybitnego nauczyciela i patrioty, działacza polskiego na terenach objętych germanizacją i konfrontacją etniczną.
•    "A w Sycowie nowy króm", zbiór wybranych pieśni dolnośląskich oraz biografia Józefa Kurzawy- ludowego śpiewaka i gawędziarza z Dziadowej Kłody.
•    "Oni tu byli przed nami", katalog wystawy obejmującej 6 wybitnych postaci zasłużonych dla utrzymania polskości, zachowania tradycji i wartości etnicznych.

Rok 2007 to Europejskie Dni Dziedzictwa  i „Ludzie gościńca . Wędrowcy, pielgrzymi, tułacze”.
Centrum Kultury przygotowało program wykorzystujący materiały zawarte w wydawnictwach z 2006 roku , m. in. działalność ks. Ignacego Kupca i jego następców, krzewicieli mowy polskiej, tradycji i obrzędów wśród ludności polskojęzycznej dawnego powiatu sycowskiego na przełomie XIX i XX w.
Odtworzono dawną procesję pielgrzymkową do kościoła p.w. św. Marka (ok. 4 km) z zachowaniem obyczaju m. in. poczęstunkiem pielgrzymów, dawnych pieśni w wykonaniu zespołu obrzędowego i śpiewaków ludowych, odtworzono studzienki pątnicze (rzeźby w drewnie). Pielgrzymkę tworzył a kilkusetosobowa grupa dzieci i młodzieży oraz pielgrzymi z parafii wrocławskich  w towarzystwie etnografów i muzealników. W Muzeum Regionalnym otwarto wystawę pt.: „Wędrowcy, pielgrzymi – poszukiwanie sposobu na (prze)życie” prezentującą różne formy wędrowania, jego genezę i skutki, a także przykłady twórczości artystycznej i literackiej, której motywem i inspiracją była wędrówka, podróż, a także wygnanie. Przy Szkole Podstawowej nr 1 im. III Tysiąclecia w Sycowie  powstała grupa, która na bieżąco zajmuje się opieką nad zabytkowym cmentarzem, otoczeniem kościoła oraz stacjami drogi krzyżowej i studzienkami pątniczymi. W 2007 roku rozpoczęto też akcję "Ślady przeszłości - uczniowie adoptują zabytki", prowadzoną przez grupę uczniów z sycowskiego gimnazjum. Temat tegorocznych Europejskich Dni Dziedzictwa zachęcał do poszukiwania korzeni kultury polskiej, dlatego też nauczyciele gimnazjum z uczniami przygotowali prezentację multimedialna z montażem słowno-muzycznym pt. „Syców mój dom” ukazującą historię ziemi sycowskiej, korzenie polskich tradycji, pozostawione zabytki jednym słowem dziedzictwo minionych pokoleń. Pamiętać należy, że ziemia sycowska to szczególny obszar na kartach naszej historii. Związana jest ze Śląskiem, a więc dzieląca jego losy, przekazywana w różne organizmy państwowe: Polski, Czech, Niemiec. Zamieszkiwana przez Polaków, Niemców, Żydów, Czechów - stanowiąca wielokulturową masę ludzką. Teren ten to zarazem swoiste pogranicze Wielkopolski i Śląska, gdzie krzyżowała się gwara, obyczaje i tradycja. Przygotowane i wydrukowane zostały dwa informatory oraz wydano płytę z materiałem filmowym i fotograficznym. Materiały te otrzymały biblioteki szkolne, uczestnicy spotkań, zwiedzający wystawę. Wszystkie zamierzenia kulturalne ujęte w niniejszej prezentacji miały pełną aprobatę ze strony władz samorządowych.
        
Kontynuacją w 2008 roku Europejskich Dni Dziedzictwa był projekt pn. "Korzenie tradycji. Od ojcowizny do ojczyzny". Otwarta w Muzeum Regionalnym w Sycowie wystawa pt.: "Skąd nasz ród ....", obrazowała skomplikowane - często tragiczne - losy powojennej społeczności miasta i okolic. Na wystawie pokazano historię kilku rodzin-osadników i autochtonów - w formie tablic genealogicznych. Tablice te przygotowała grupa działaczy Sycowskiego Kola Genealogicznego. Zgromadzone zostały również dokumenty pierwszych organizacji rzemieślniczych, szkół, władz administracyjnych  i kościelnych. Szkolne Koło Historyczne Kornik ze swoją opiekunką Beatą Łukawską brało udział w realizacji programu Centrum Edukacji Obywatelskiej pt.: „Ślady przeszłości”. W roku szkolnym 2007/2008 licealiści ze swoją prezentacją uczestniczyli w pierwszej edycji Międzynarodowych Śladów Przeszłości w Warszawie. Ich obecność została zauważona pośród wielu innych szkół, w tym niemieckich, litewskich, czeskich. Szczególną uwagę ekspertów konferencji zwrócił film o sycowskim ratuszu. Ważnym elementem prezentacji i filmu była wirtualna makieta nieistniejącego już przecież obiektu. Przy tej okazji pojawiły się nieśmiałe hasła odbudowy ratusza. Międzyszkolna Konferencja Historyczna w ramach Europejskich Dni Dziedzictwa była podsumowaniem dotychczasowych prac oraz inspiracją działań w przyszłości. Duże zainteresowanie budził temat interaktywnej mapy zabytków Sycowa i okolic (lub miejsc z jakiegoś powodu ważnych, ciekawych…). Częścią konferencji wpisanej w obchody EDD 2008 w Sycowie była wystawa „Ludzie w portrecie miasta i okolic” przygotowana przez  „Kornika” i prezentowana w holu szkoły, a następnie w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Sycowie. Grupa uczniów liceum nagrała, a następnie opracowała montażowo film z prób do widowiska obrzędowego „Ocalić od zapomnienia” w wykonaniu zespołu Zawadiacy.

Europejskie Dni Dziedzictwa 2009 nosiły tytuł „Zabytkom na odsiecz. Szlakiem grodów, zamków i twierdz”. W Muzeum Regionalnym otwarto wystawę „Były sobie zamki…” . Złożona ze zdjęć z początku wojny w Sycowie i okolicy, z przedwojenną mapą powiatu sycowskiego, której granice wyznaczył traktat wersalski oraz zdjęć udostępnionych przez Grupę Sycowskich Fotografów przybliżyła atmosferę tamtych dni. Uwieńczeniem Europejskich Dni Dziedzictwa była prezentacja filmu R. Zatylnego: „Feniks. Sycowskie zabytki”. Multimedialny efekt trzyletnich zmagań – wykonany w technice trójwymiarowej przedwojenny Syców, z nieistniejącym już zamkiem i ratuszem, wzruszył i zaskoczył przybyłych. Do kościoła ewangelickiego i obejrzenia dokumentów inicjujących jego powstanie  w 220. rocznicę istnienia parafii  ewangelickiej w Sycowie zaprosił pastor Rafał Miller.  I jeszcze jedna rocznica -  właśnie minęło 100 lat od położenia kamienia węgielnego pod kończące budowę skrzydło zamku Bironów (był to ostatni etap jego budowy). To wszystko spowodowało, że jak żywa ukazała nam się historia z monumentalną architekturą i potęgą rodu.

Rajd rowerowy organizowany przez sycowskich harcerzy „Mogiły, miejsca kaźni i pomniki. Szlakiem pamięci II wojny światowej” oraz sesja popularnonaukowa ”Bastiony pamięci. 1939-2009” były przypomnieniem historii najnowszej. W całości wypełniły je wydarzenia II wojny światowej: przygotowania i pierwsze działania wojenne w sycowskiem z jego wielonarodowościowym pograniczem. Inscenizacja historyczna złożona ze scen wojennych i rekonstrukcja bitew II wojny wiernie odtworzone przybliżyły atmosferę wojny. Znalazły się wśród nich obrazy i wspomnienia osób żyjących. „Inscenizacje polskich bitew II wojny światowej” Grupy Sycowskich Fotografów oraz wykład Aleksandry Hołubeckiej-Zielnicowej ”Pamiętny wrzesień…” spięły klamrą  EDD 2009.

W związku z przyznanym wyróżnieniem gratulacje dla działań sycowskiego Centrum Kultury, które "...integrują lokalną społeczność, dbając jednocześnie o zachowanie tradycji i historii związanej z miejscem, w którym żyjemy" przesłał dyrektor Dolnośląskiego Centrum FRDL Tomasz Wysoczański.

Jednostka kultury z należytą pieczołowitością i dbałością występuje z szeregiem ciekawych i wartościowych inicjatyw. Odbywa się to przy aktywnej postawie nauczycieli, młodzieży  i wspólnym działaniu integrującym różne środowiska. Jest to ich wkład w dzieło poznawania i ocalenia pamięci o naszej  przeszłości. Tylko dzięki temu możliwa jest bowiem kontynuacja.